Lipicaneri su svetski poznata rasa slovenačkih konja koji su odgojeni u mestu Lipica. Rasa je nastala 1580. godine, a kako se Lipica tada nalazila u Habzburškoj monarhiji, oko lipicanera se vodi rasprava između Slovenije i Austrije o njihovoj pripadnosti.

Karakteristike rase

Telo lipicanera je oblika položenog četvorougla, a glava mu je izrazito suva s konveksnom pročeonom linijom i lepo savijenim i visoko nasađenim vratom. Leđa su mu duga, vrlo široka i jaka s kratkim, širokim spojem. Sapi su mišićave, okrugle i duge s visoko nasađenim repom. Ima prilično širok i dubok grudni koš i zaobljena rebra. Visokom hodu pogoduje duga lopatica i kratka podlaktica (odlika španskog konja). Noge su mu koščate i jake, a zglobovi vrlo razvijeni i široki sa čvstim tetivama i kopitima. Snažna i gusta struktura odlikuje kako grivu, tako i rep. Lipicaneri se ždrebe sa sivom bojom dlake koja u dobi od osmo do desete godine postane potpuno bela. Nadaren je za španski korak (Španska kraljevska škola jahanja u Beču).

Kratka istorija lipicanera

Osnovu lipicanerima dali su slovenski kraški, španski i napolitanski, a kasnije i arapski konji. Zna se da su na području Lipice već u rimsko doba uzgajali snažne, brze i izdržljive konje.

Ergelu u Lipici utemeljio je austrijski nadvojvoda Karlo koji je tada bio regent za Štajersku, Korušku, Kranjsku, Istru i Trst. Lipicu je s pripadajućim posedima kupio od nadbiskupa Trsta. U ergeli je hteo da uzgoji dovoljno elegantnih, vučnih i jahaćih konja za konjušnice u Gracu, gde mu je bila rezidencija.

Tako su u Lipici izgrađeni konjušnice, uređeni pravnjaci i pašnjaci. U tu svrhu je čak dovezena zemlja iz brojnih kraških dolina, što je znatno promenilo i izgled kraja, koji je ubrzo i pošumljen. Radovi su dovršeni u pet godina, pa je već 1580. upravnik ergele Franc Jurko poručio nadvojvodi da je zagarantovan dalji i nesmetan razvoj ergele.

Prvi španski konji nabavljeni su već 1580, a potom su u godinama koje su usledile (1581, 1582. i 1584.) kupljeni i konji iz Italije, koji su bili vrlo slični španskim. Sa kupovinom španskih konja nastavilo se i kasnije. Posebno je bila značajna kupovina ždrepca „Cordova“ 1701. Kupovani su i nemački konji (najpoznatiji je ždrebac „Lipp“), kao i danski konji, najviše iz kraljevske ergele „Frederiksborg“.

Tek su posle toga osnovane vlastite krvne linije koje su se održale i do danas: „Pluto“, „Neapolitano“, „Conversano“, „Maestoso“, „Favory“. U Lipicu je dopremljeno i više arapskih konja, a vlastitu krvnu liniju oblikovao je 1816. kupljeni izvorni arapski konj „Siglavy“.

Lipica je u svojoj istoriji izdržala nekoliko teških udaraca. Najpre su konji 1796. preseljeni u Mađarsku, a zatim vraćeni 1798. Potom su 1805. preseljeni u Đakovo, pa u Karad, da bi bili vraćeni 1807. Treći put preseljeni su 1809. u Mađarasku, u blizinu ergele „Mesöhegyes“, gde su ostali punih šest godina.

Najteži udarac ergela je doživela tokom Drugog svjetskog rata. Po kapitulaciji Italije, zauzeli su je Nemci i već u oktobru 1943. preselili svih 179 konja u Hostounj u Češkoj. Tamo su bili i konji iz austrijske ergele „Piber“, iz bivših jugoslovenskih kraljevskih ergela „Demir Kapija“ i „Dušanovo“ kod Skoplja i iz poljske ergele „Janow“.

Krajem rata svi su ti konji došli pod američko zapovedništvo. Amerikanci su deo konja i čitav arhiv predali Italiji, pa je mnogo konja otišlo u Piber. Lipica, koja je pripala Jugoslaviji tek je 1947, dobila je svega 11 konja. Ipak, za 30 godina čitava ergela je uspešno obnovljena i sada poseduje sve krvne linije konje koje su tu i oblikovane.

Začetnici tih današnjih linija su:

* Pluto – izvorni danski pastuv, sivac, oždrebljen 1765. u ergeli „Frederiksborg“
* Neapolitano – izvorni napolitanski pastuv, riđan, oždrebljen 1790.
* Conversano – izvorni napolitanski pastuv, vranac, oždrebljen 1767.
* Maestoso – sivac, oždrebljen 1773. u ergeli „Kladruby“
* Favory – plavkasti riđan, oždrebljen 1779. u ergeli „Kladruby“
* Siglavy – sivac, izvorni arapski konj oždrebljen 1810.

Uz tih šest klasičnih linija lipicancanera (oblikovanih u Lipici), postoje još dve: hrvatska linija „Tulipan“ i mađarska linija „Incitato“. Ove dve linije nisu zastupljene u Lipici.

Jednaka važnost, kao što je oblikovanje linija pastuva, pridaje se i oblikovanju rodova kobila. Sveukupno je oblikovano 18 rodova kobila, od čega ih je u Lipici zastupljeno 15.

Odgajivački standardi

Po odgajivačkim standardima Međunarodnog udruženja odgajivača lipicanera (Lipizzan International Federation) – lipicanski konji mogu biti registrovani u „Studbooku“ ako vode direktno poreklo od osam danas priznatih linija pastuva: „Conversano“, „Favory“, „Incitato“, „Maestoso“, „Neapolitano“, „Pluto“, „Siglavy“ i „Tulipan“. Zatim, lipicanski konji koji vode poreklo od priplodnih pastuva koji su korišćeni u priplodu u ergeli u Lipici u periodu od 1580. do 1915. godine, kao i lipicanski konji koji vode poreklo od familija kobila (mare families, odnosno, od rodova ženskih plotkinja koje su odgojene u tradicionalnom lipicanerskom odgoju) i koji se mogu i danas lako prepoznati i eksterno su u tipu rase lipicaner.

Povremeno konji arapskog, andaluzijskog, luzitanijskog i kladrubijskog porekla mogu dobiti pedigre lipicanera pod uslovom da su nastali ukrštanjem sa tradicionalno priznatim pastuvima („Pastuvi začetnici rase“).

Izvor: veterina.info

Foto: Pixabay, Wikipedia, lipica.org