Povrće i potrebe za vodom

54

Navodnjavanjem u aridnim, semiaridnim i semihumidnim rejonima, obezbeđuje se celokupna ili veći deo vode od ukupnih potreba biljaka za vodom. Čak i u humidnim rejonima navodnjavanjem se koriguje loš raspored padavina. Visoke prinose dobrog kvaliteta povrće može da postigne samo u uslovima povoljnog vodnog režima zemljišta, te se njegova proizvodnja ne može zamisliti bez navodnjavanja.

Pri nedostatku vode, odnosno deficitu vlage u zemljištu, smanjuju se prinosi povrća i pogoršava kvalitet prinosa, dolazi do stvaranja drvenastih vlakana i nutritivna vrednost povrća se smanjuje. Na rast i razviće biljaka takođe nepovoljno deluje visoka vlažnost zemljišta, iznad optimalne, formiraju se niski prinosi male biološke vrednosti sa malim sadržajem šećera, vitamina i mineralnih materija.

Duže izlaganje zemljišta vlagi uzrokuje zabarivanje i stvara anaerobne uslove – biljke zaostaju u porastu, žute, venu i uginu. Poremećen tok vlažnosti zemljišta, kad se smanjuje niska i visoka vlažnost, dolazi do naglih promena sadržaja vode u biljkama, izaziva pucanje korenastog dela, pa i plodova većine vrsta.

U odnosu na zahteve prema vlažnosti zemljišta, povrtarske biljke se svrstavaju u četiri grupe:

1. Vrste koje intenzivno usvajaju vodu iz zemljišta i troše je intenzivno, imaju dobro razvijen korenov sistem kao i nadzemnu masu (celer, krompir)
2. Vrste koje intenzivno usvajaju vodu i ekonomično je troše, imaju razvijen korenov sistem i takvu građu lišća, koja sprečava preteranu transpiraciju (mrkva, spargla), ili su listovi prekriveni maljama (paradajz, lubenica)
3. Vrste koje slabo usvajaju vodu, a rasipnički je troše, imaju slabo razvijen koren, a dobro razvijenu lisnu masu (kupusnjače, paprika, salata)
4. Vrste koje slabo usvajaju vodu i slabo je troše, sa slabo razvijenim korenovim sistemom i malom transpiracionom površinom (crni i beli luk).

Kod većine povrtarskih biljaka nadzemni deo je bujan bez obzira na habitus, ima krupno i debelo lišće, krupne ćelije i veoma ovodnjeno tkivo sa većim stomama, koje se karakteristično ponašaju. U stvari, iz njih se odvija intenzivna transpiracija, što je jedan od uzroka povećanih potreba povrtarskih useva za vodom. Povrtarskim biljkama je potrebna povišena vlažnost zemljišta, jer većina vrsta ima koren slabe usisne moći, te mogu da koriste vodu koja se drži slabijim silama.

Povrće ima slabo razvijen koren, rasprostranjen u manjoj zapremini zemljišta. On se nalazi u površinskom sloju zemljišta gde su rezerve vode male i nestabilne. Na početku vegetacije koren se sporo razvija, posle 40-50 dana najveća masa se nalazi u sloju 10-20 cm, gde je neophodno održavati povoljnu vlažnost što je otežano. Pored toga, većina povrtarskih biljaka ima preko 10 pa i do 26 delova nadzemne mase na jedan deo korenove mase. Stoga prinos nekih povrtarskih biljaka naglo opada ukoliko se vlažnost zemljišta, iako visoka i malo spusti ispod donje optimalne granice.

Procenjuje se da su ukupne potrebe za vodom povrtarskih useva od 150-200 mm kod vrsta sa kratkom vegetacijom, koje se gaje rano u proleće ili jesenje-zimskom periodu, kad su evapotranspiracioni zahtevi sredine skromni. Kod useva pune vegetacije, čija je setva rano u proleće, a skidanje kasno u jesen, ili kod vrsta koje se proizvode iz rasada, potrebe za vodom mogu dostići 600-650 pa i 700 mm.

U zaštićenom prostoru celokupnu količinu vode trebalo bi obezbediti navodnjavanjem. U zavisnosti od uslova i biljne vrste, ukupne potrebe za vodom kod proizvodnje rasada su 80-160 mm u zaštićenom prostoru, a na otvorenom mogu da budu i veće (npr. kod proizvodnje rasada kasnog kupusa). Obavlja se veliki broj zalivanja sa malim normama, održava se optimalna vlažnost zemljišta u površinskom sloju od nekoliko do 30 cm, gde su rezerve vode nestabilne.

Izvor: Prof. dr Đuro Bošnjak, Poljoprivredni fakultet, Novi Sad

Foto: Pixabay


reklama