Svake godine kada počne otkup maline ponovo se otvara isto pitanje – ko zaista određuje cenu ovog za Srbiju važnog izvoznog proizvoda?
Na problem ukazuje profesor Ekonomskog fakulteta u Kragujevcu Dragan Stojković, koji ocenjuje da su proizvođači godinama u nepovoljnom položaju jer veliki broj malinara zavisi od relativno malog broja otkupljivača, hladnjačara i izvoznika.
Obrazloženja za nisku otkupnu cenu, kako navodi, menjaju se u zavisnosti od okolnosti. Kada vremenski uslovi umanje rod, kao razlog se navodi slabiji kvalitet, dok se u rodnijim sezonama cena opravdava velikom ponudom. Istovremeno, proizvođači ostaju bez stvarnog uticaja na formiranje konačne cene.
Dodatni problem predstavljaju i neslaganja između zvaničnih podataka o proizvodnji i procena stručnjaka. Stojković navodi da je prošle godine, nakon suše i manjka maline za izvoz, deo potreba tržišta nadoknađen uvozom, što je otvorilo i pitanje porekla pojedinih količina koje su kasnije plasirane kao srpska malina.
Jedno od mogućih rešenja vidi u uređenijem tržištu, odnosno platformi nalik berzi, preko koje bi se evidentirale transakcije između ovlašćenih učesnika. Takav sistem bi, uz standardizaciju kvaliteta, omogućio transparentnije formiranje cene i bolji pregled ponude i tražnje.
Postojeći otkupljivači i hladnjačari pritom ne bi bili isključeni iz sistema, već bi mogli da ostanu njegovi ovlašćeni učesnici. Država bi, prema ovom predlogu, mogla da pomogne i subvencionisanjem troškova skladištenja i čuvanja maline u periodima kada je tržišna cena nepovoljna za proizvođače.
Ideja o organizovanijem tržištu nije nova. Autor navodi da je mogućnost uvođenja svojevrsne berze maline u Srbiji bila predmet više njegovih naučnih radova, kao i poslovnog modela predstavljenog u Privrednoj komori Srbije 2025. godine.
Suština problema, međutim, ostaje ista: dok je ponuda rasuta među velikim brojem proizvođača, a pregovaračka moć skoncentrisana kod manjeg broja tržišnih učesnika, malinari će teško moći da utiču na cenu svog proizvoda.
Zato pitanje možda više nije samo ko određuje cenu maline, već i da li je moguće napraviti sistem u kojem će u njenom formiranju ravnopravno učestvovati i oni koji je proizvode.
Izvor: Danas
Foto: ChatGPT/Agro TV