Protokoli za formiranje izdanačkih uzgojnih oblika leske

406

U Italiji, postojbini gajenja plantažnog lešnika, dominantno su zastupljeni zasadi podignuti od izdanačkog sadnog materijala.

Ovakav sadni materijal (izdanci leske stari jedne do tri godine) gotovo jednako je prisutan i u srpskim rasadnicima, ukazujući na preovlađujuće prisustvo zasada izdanačke leske u Srbiji.

U Italiji je takođe dosta rađeno na unapređenju zamene živog ljudskog rada mašinama u obavljanju agro i pomotehničkih operacija u leskarima, pa je shodno tome namenski projektovano nekoliko sistema gajenja izdanačke leske koje pružaju veće ili manje mogućnosti za primenu mehanizacije u uklanjanju izdanaka i korova, rezidbi biljaka, održavanju zemljišta, sakupljanju plodova. S obzirom na to da je leska kao kultura tek odnedavno počela masovno da se širi po Srbiji, uz forsiranje novog sortimenta i relativnu neupućenost proizvođača u moderne sisteme gajenja leske, predstavićemo protokole za podizanje nekoliko uzgojnih oblika:

Protokol formiranja žbuna leske: (1) Rasadnički (dvo- ili trogodišnji) izdanak se prekraćuje na visinu 50-60 cm, tj. na par živih pupoljaka, da bi se isti prekratio na patrljak na kraju vegetacije (2). Tokom 2. i 3. vegetacije odabira se 3-5 pravilno raspoređenih izdanaka u žbunu, uz uklanjanje svih ostalih izdanaka (3 i 4). Nakon 5 godina žbun sa oko 5 osnovnih grana i razvijenim primarnim i sekundarnim prirastima je kompletno formiran (5).

Žbunasta forma

Ovakav uzgojni oblik se generalno primenjuje u zasadima u Italiji lociranim na većim nadmorskim visinama i na manje plodnim zemljištima. Shodno protokolu, tokom prvih nekoliko godina života zasada, od izbilih izdanaka odaberu se oni koji su najrazvijeniji i pravilno raspoređeni u prostoru kako bi formirali žbun sa 4-6 grana. Ovaj sistem gajenja je jednostavan za podizanje (lako je oblikovanje krune), omogućuje lako obnavljanje krune u slučaju oštećenja i uspešnu zamenu starog rodnog drveta mladim, bez drastičnog opadanja rodnosti tokom eksploatacionog veka zasada, ali je problematičan po pitanju mehanizovanog uklanjanja novoizbilih izdanaka oko osnove žbuna, uz otežano sakupljanje plodova.

Protokol formiranja niske vaze: Sadnja izdanka i prekraćivanje do visine 60 cm od zemlje (1). da bi se prekraćeni izdanak ponovo prekratio na visinu 30-40 cm od zemlje na kraju prvog vegetacionog perioda (2). Tokom druge i treće vegetacije sledi proreda prirasta u kruni, uz odabir 4-5 budućih ramenih grana pravilno raspoređenih u vazu (3). Tokom naredne vegetacije vazolika kruna je oblikovana (4), sa formiranim primarnim i sekundarnim prirastima na ramenim granama (5).

Forma niske stablašice vaze

Ovaj sistem gajenja ima krunu podignutu na niskom stablu visine 30-40 cm. Ovo omogućava lako mehanizovano uklanjanje novoizbilih izdanaka i korova u neposrednoj blizini osnove žbuna tokom prvog dela vegetacije. Shodno protokolu o formiranju, u jesen posađeni izdanak se prekrati na visinu 30-60 cm, a sledeće i narednih godina se odabira 4-5 bujnih bočnih razgranavanja koji se razvijaju na posađenom izdanku i koji su pravilno raspoređeni u obliku vaze. Ovaj uzgojni oblik podmiruje potrebe biljke za osunčanim peharastim oblikom krune i omogućava lako mehanizovano uklanjanje izdanaka i korova oko stabla, a mana mu je teža rezidba i otežana zamena izrođenog rodnog drveta uz period delimične ili kompletne nerodnosti tokom nekoliko godina školovanja izdanaka za zamenu stabla.

Protokol formiranja vaze-stablašice: Posađeni izdanak se prekrati na visinu 8-10 cm od zemlje (1). Odabrati najbujniji i najzdraviji prirast za buduće stablo, uz uklanjanje ostalih izdanaka i prirasta. Odabrani prirast tokom porasta pincirati na oko 1 m visine (2). Početkom druge vegeatcije vršno prekratiti prirast na visinu 70-80 cm (3) kako bi se stimulisao razvoj 3-4 grane, dobro pozicionirane na stožini (4), uz odstranjivanje svih suvišnih prirasta. Narednih vegetacija vazolika kruna je definitivno oblikovana (5).

Izdanačka stablašica u formi kotlaste krune

Ovo je uzgojna forma sa jednim stablom koja je razvijena naročito u nekim oblastima Italije (Alessandria i Asti) tokom devedesetih godina prošlog veka sa specifičnom formom u vidu visokog debla, na čijem je vrhu kruna formirana od 3-4 ramene grane. Formira se tako što se posađeni izdanak prekrati na visinu 70-80 cm, a potom se odaberu najbolje pozicionirani postrani izboji koji će formirati pravilnu kotlastu krunu. Ovaj uzgojni oblik naročito je pogodan za ravne terene gde se većina agro- i pomotehničkih operacija, poput berbe, obavlja mehanizovano. Ipak, ovaj oblik zahteva više vremena i fizičkog rada za formiranje krune putem rezidbe od prethodno opisanih sistema gajenja, pogodan je za bujne sorte i zemljišta bogata hranivima, ali stabala generalno imaju manju rodnost u odnosu na žbunaste forme. Prilikom podmlađivanja izdanačke stablašice školovanim izdankom za zamenu, nastaje period kompletne ili delimične nerodnosti biljke u trajanju od nekoliko godina, što nije slučaj kod žbunastih formi.

Izvor: mr Dejan Marinković, PSSS Smederevo

Foto: Pixabay


reklama