Grupa naučnih i stručnih institucija izradila je Platformu za obnovu Specijalnog rezervata prirode „Deliblatska peščara“, koji je letos pretrpeo veliku štetu u požaru. Cilj je da se ovo jedinstveno prirodno područje obnovi na osnovu naučnih saznanja, uz očuvanje biodiverziteta i bolju zaštitu od budućih požara.
Platforma je nastala uz podršku više fakulteta univerziteta u Beogradu, Novom Sadu, Nišu i Kragujevcu, Srpske akademije nauka i umetnosti, Matice srpske, Prirodnjačkog muzeja i stručnih udruženja.
Stručnjaci ističu da obnova ne treba da se svede samo na saniranje opožarenih površina i sadnju drveća. Prioritet je vraćanje prirodne ravnoteže različitih staništa koja čine Deliblatsku peščaru – peščarskih, stepskih, žbunastih, šumskih i močvarnih ekosistema. Zbog toga se predlaže izrada sveobuhvatnog programa revitalizacije, zasnovanog na principima zaštite prirode.
Posebno se naglašava potreba da se izbegne sadnja alohtonih i invazivnih vrsta, poput bagrema, kao i neadekvatno pošumljavanje borovima. U obnovi šumskih sastojina prednost bi trebalo da imaju autohtone lišćarske vrste, uz uvažavanje prirodnih karakteristika područja i očekivanih klimatskih promena.
Deliblatska peščara jedno je od najznačajnijih područja biodiverziteta u Evropi, sa više od 2.500 vrsta biljaka i životinja, od kojih je više od 400 zakonski zaštićeno. Na ovom prostoru nalaze se i brojna međunarodno značajna staništa i vrste, zbog čega je očuvanje njegovih prirodnih vrednosti od posebnog značaja.
Predloženi program trebalo bi da obuhvati i dugoročno praćenje stanja staništa, zaštićenih i invazivnih vrsta, kao i količine i kvaliteta podzemnih voda. Stručnjaci ukazuju i na potrebu da se pre početka sanacionih radova prepoznaju i zaštite delovi područja koji su ostali očuvani, kako bi se sprečilo dodatno ugrožavanje biljnih i životinjskih vrsta.
Uz obnovu, neophodno je uspostaviti i efikasniji sistem ranog otkrivanja i sprečavanja širenja požara. Program bi trebalo da razmotri i druge pritiske na ovo područje, uključujući postojeće i planirane vetroparkove i infrastrukturne projekte u okruženju.
Autori Platforme smatraju da plan revitalizacije treba da izradi nezavisan multidisciplinarni tim, uz učešće stručnjaka iz biologije, ekologije, šumarstva, hidrologije, zaštite zemljišta i drugih relevantnih oblasti. Predviđeno je i da dokument bude predmet otvorene javne rasprave, uz učešće naučne i stručne zajednice, nadležnih institucija, građana i organizacija civilnog društva.
Platforma bi trebalo da posluži kao naučno-stručna osnova za buduće odluke, planove i projekte obnove, kako bi se obezbedili dugoročna zaštita i očuvanje prirodnih vrednosti Deliblatske peščare.
Foto: ChatGPT/Agro TV, Tanjug/Ministarstvo zaštite životne sredine/Bojan Veloan