Vodič za rezidbu žbunastog lešnika

897

Leska je višegodišnja voćka koja je poznata po velikoj produkciji izdanaka, ukoliko se gaji na sopstvenom korenu. Žbun leske može se pretvoriti u gusti, funkcionalno neproduktivni žbunasti grm visine i do 5 m za relativno kratko vreme, pa ga je neophodno oblikovati i održavati rezidbom.

Pomotehnički tretman podrazumeva najpre formiranje uzgojnog oblika, a potom i održavanje uspostavljene uzgojne forme do stupanja žbunova u pun rod. Stoga je veoma važno da se leska orezuje barem jednom godišnje kako bi se kruna održala produktivnom i funkcionalno rodnom.

Kako orezivati?

Iako postoje voćke koje se oštro orezuju, putem retkih i jakih rezova koji drastično smanjuju prirast, valja istaći kako leska sigurno nije vrsta koja se može ovako pomotehnički obraditi. Njena bujnost, u pravcu razvoja gustog grma sa uspravno rastućim ramenim granama, imperativno zahteva intervenciju u pravcu proređivanja prirasta i regulisanja razvoja buduće rodne površine. Žbunasti grm leske prepušten samom sebi, bez intervencija rezidbom tokom uzgojnog perioda, razvija se u praktično neproduktivan grm.

Svrha orezivanja

Pomotehnički zahvati u rezidbi leske izvode se s različitim ciljevima:
• Velika produkcija mladih izdanaka svake godine crpi životnu snagu žbuna, umanjujući njegovu produktivnost. Stoga je neophodno vršiti kompletno uklanjanje mladih izdanaka, naročito tokom uzgojnog perioda i pre početka vegetacije. Predmet pomotehničkih zahvata su i nisko formirani jednogodišnji prirasti na osnovnim granama žbuna. Tokom zimske rezidbe, obično u februaru mesecu, vrši se uklanjanje ovih jednogodišnjih prirasta do visine 70 cm sa spoljne strane ramenih grana, tj. do visine 100 cm sa njihove unutrašnje strane, počev od 5. godine starosti žbuna. Ovakvim zahvatima postiže se razvoj lisne površine na visini od 1 m pa naviše, kao i bolja osunčanost i prozračnost donje polovine ramenih grana. Ovo sveukupno pozitivno deluje na razvoj rodne površine u donjem delu žbuna, a takođe je olakšana i upotreba mehanizacije u obradi zemljišta i sakupljanju plodova u rodnim zasadima leske.
• Gustina prirasta na osnovnim ramenim granama žbuna leske mora se rezidbom staviti pod kontrolu. Čisto i prozračno lišće u žbunu omogućava lakše otpadanje plodova iz klapine, bolje nanošenje pesticida, dobru provetrenost i prosvetljenost žbuna. U tom smislu, neophodno je tokom uzgojne zimske rezidbe, na ramenim granama u razvoju ukloniti sve vertiklano rastuće i udvojene vodilice, a ostavljati one koje su usmerene prema spoljašnjoj ili bočnoj strani ramenih grana. Takođe, neophodno je zahvatima zelene rezidbe izvršiti proređivanje mladara na ramenim granama žbuna po sistemu riblje kosti u terminu prva polovina maja meseca (pre početka diferencijacije muških i ženskih cvasti na budućim rodnim grančicama). Cilj ovako izvedene rezidbe na zeleno je da list jednog prirasta ne sme da dodiruje onaj susedni. U tom smislu najčešće svaki drugi jednogodišnji prirast (mlado rodno drvo u evoluciji) najčešće se odstranjuje rezom do osnove na ramenim granama žbuna, po sistemu riblje kosti. Nedopustivo je prekraćivanje jednogodišnjih prirasta u žbunu, sem onih dužih od 50 cm.
• Izrođene grane u žbunu leske (one starije od šest-sedam godina) su manje produktivne, pa se rezidbom moraju ukloniti. Jedan od ciljeva orezivanja leske je da se osnovne grane garniraju mladim rodnim drvetom, koje valja rezidbom neprestano obnavljati, kao i same ramene grane. Kao siguran pokazatelj dobro izvedene rezidbe leske jeste dužina njenih rodnih grančica. Pravilno izvedena agro i pomotehnika u leskaru dovodi do produkcije rodnih grančica dužine 30-40 cm, koje imaju tri do četiri puta veći rod od grančica dužine 15-20 cm jer su bolje osvetljene (bolja je diferencijacija glomerula).
• Leska može dostići visinu od čak 5 m, a u pitanju je voćka sa prilično plitkim korenovim sistemom (glavna masa se prostire do 50-60 cm dubine). U vetrovitim područjima i na peskovitim zemljištima preporučljivo je visinu nadzemnog habitusa žbuna leske rezidbom prilagoditi tako da ne pređe 4 m. Smanjenje visine žbuna postiže se i prevođenjem vertikalno rastuće vodilice na postrani vršni prirast i njihovo uvrtanje. U principu, od tri vršne višegodišnje vodilice ostavlja se ona koja je najrazgranatija, dok se malo razgranate vodilice ili one bez razgranavanja odstranjuju rezom do osnove. Broj osnovnih grana u žbunu zavisiće od bujnosti sorte, razmaka sadnje i ekoloških uslova. U područjima sa jačim vetrom preporučljivo je ostaviti pet ramenih grana u žbunu leske.

Zalamanje prirasta kod leske

Zalamanje dvogodišnjih grančica sa prevremenim jednogodišnjim prirastima je tehnika koja se koristi za pospešivanje formiranja lisne površine, proredu resa kao i za stimulisanje pojave ženskih cvasti. Sastoji se u uklanjanju jednogodišnjih prirasta sa resama do osnove, zalamanju bujnijih dvogodišnjih grančica na 8 cm od osnove, ostavljajući zalomljenu gračicu delimično spojenom za osnovnu granu. Ovaj zahvat mora se obaviti u periodu jul-avgust, kako bi se zalomljeni deo grančice potpuno uklonio zimskom rezidbom.

Kada se leska reže?

Leska se može orezivati tokom zimskog mirovanja, tj. neposredno pre početka vegetacije. Shodno tome, rezidba se može izvesti u periodu novembar-februar, čak i kada je temperatura vazduha manja od -5 stepeni. Zapravo pravi termin za izvođenje rezidbe je kada su na rodnim grančicama leske jasno uočljivi brojni crveno obojeni stigmatični stubići na vrhovima ženskih mešovitih pupoljaka. Iako je drvo leske tolerantno na hladnoću, ukoliko se ova voćka gaji u području gde su zima jake, za preporuku je izbegavanje izvođenja rezidbe tokom decembra i januara, već njeno naknadno izvođenje krajem februara meseca.

Zamena osnovnih grana u žbunu

Prilikom oblikovanja žbuna leske obično se ostavlja 3-5 osnovnih ramenih grana pravilno raspoređenih u krug, što obezbeđuje vazolik oblik krošnje i dobru osvetljenost centra žbuna. Obnova osnovnih grana započinje od 12. godine starosti žbuna i to školovanjem odabranog mladog izdanka pored ramene grane koju želimo zameniti, u trajanju od tri godine, da bi posle isteka tog perioda ramenu granu odstranili do osnove. U narednom trogodišnjem periodu sledi školovanje novog mladog izdanka kojim ćemo zameniti sledeću izrođenu osnovnu granu žbuna, i tako redom do kompletne zamene osnovnih grana u žbunu.

Leska (Corylus spp, fam. Betulaceae) pripada grupi dugovečnih voćaka koja može da živi i do 100 godina, a počinje ozbiljnije da rađa već u četvrtoj godini života. Žbunasta leska stupa u puni rod od 10. godine, a produktivnost na nivou od 2,5-4 t/ha u kontinuitetu može ostvariti u nizu od 50 godina.

Nekoliko korisnih saveta

Kad se rešite da otpočnete rezidbu, setite se da primenjujete zahvate slične onim hirurškim. Kako biste sprečili razvoj infekcije nakon inficiranja, postoje izvesne mere predostrožnosti kojih se valja pridržavati:
• Koristite čist alat. Ručne i teleskopske makaze i testere moraju se čistiti, takođe je korisno dezinfikovati ih između rezidbe jedne i druge biljke kako bi se izbeglo prenošenje bolesti u voćnjaku.
• Napravite čist i kosi rez. Orezivanje je uvek osetljiv trenutak za voćku, a korišćenje kvalitetne opreme znači izvođenje pravilnih rezova i ograničeno oštećenje grana. Moramo voditi računa o alatima za orezivanje, održavajući ih čistim i oštrim. Rez mora biti čist, bez nepotrebnog oštećenja biljnih tkiva; mesto preseka u idealnom slučaju mora imati nagib od 45 stepeni, čime se izbegava zadržavanje kapljica vode na preseku.

Za agrotv.net: mr Dejan Marinković, PSSS Mladenovac


reklama