Značaj izvoza povrća u razvoju povrtarske proizvodnje

36

Republika Srbija je jedan od najvećih proizvođača povrća u regionu sa dobrim zemljišnim i klimatskim potencijalima za proizvodnju.

Proizvodnja povrća predstavlja jednu od najintenzivnijih grana biljne proizvodnje, što se izražava veličinom prinosa po jedinici površine, učešćem ljudskog rada, ostvarenim dohotkom i neto prihodom. Odvija se na 250 hiljada hektara, odnosno na nešto preko šest posto ukupnih obradivih površina.

Ukupna proizvodnja povrća u Republici Srbiji varira od 1,6 do 1,8 miliona tona i ima značajan rast proizvodnje poslednjih godina. U strukturi ukupnog prihoda biljne proizvodnje u Republici Srbiji, povrtarstvo učestvuje sa 15-17% i tesno je vezano sa razvojem prerađivačkih kapaciteta. Zapravo, povrće čini sirovinu za različite oblike prerade: sterilizacija, dehidracija, pasterizacije, zamrzavanja, biofermentacija i sl.

U poslednje vreme povećava se proizvodnja u zaštićenom prostoru, mada još uvek nije zastupljena u dovoljnoj meri. Pod staklenicima i plastenicima nalazi se 5.240 hektara.

Povrtarska proizvodnja je intenzivnija od drugih oblika proizvodnje, jer se ostvaruju veći prinosi i po pravilu postiže se viša cena.

Prosečna količina izvoza povrća i prerađevina od povrća iz Republike Srbije iznosi 120 hiljada tona, sa tendencijom umerenog rasta po stopi od 2% godišnje. Najznačajnije učešće ima sveže povrće, koje u ukupnoj strukturi izvoza učestvuje sa 45%. U izvozu dominiraju paprika, šargarepa i crni luk koji čine polovinu izvoza. Najveći deo izvoza usmeren je ka zemljama CEFTA grupacije (49,8%), sledi Evropska unija, sa 33,6% i Ruska Federacija sa 3,5% ukupnog izvoza.

Sledi smrznuto povrće sa učešćem od 32% u ukupnom izvozu. Dominiraju sledeće kategorije: mešavine povrća, grašak i boranija koji čine 84% ukupnog izvoza. Najveći deo izvoza smrznutog povrća usmeren je ka Evropskoj uniji (60,1%), sledi Ruska Federacija sa 18,8% i zemlje CEFTA grupacije sa 12,5% ukupnog izvoza.

Najmanje učešće u izvozu ima prerađeno povrće (23%). U izvozu dominiraju sledeće kategorije: ostalo povrće, kukuruz šećerac i konzervisani krompir, koji su činili 78% ukupnog izvoza. Najveći deo izvoza orijentisan je ka tržištu Ruske Federacije koja je apsorbovala 38,7% ukupnog izvoza, sledi tržište Evropske unije sa 25,8%, neznatno zaostaje tržište CEFTA grupacije 25,5% ukupnog izvoza.

Analiza vrednosti izvoza ukazuje da prosečan izvoz iznosi 115 miliona dolara. Dominantno mesto u izvozu ima prerađeno povrće sa 53 miliona dolara. Sledi smrznuto povrće sa 37 miliona, dok sveže povrće, koje ima najveće učešće u količinskom izvozu ima najmanju vrednost izvoza 25 miliona dolara. Preračunato po jedinici izvoza vrednost prerađenog povrća iznosi 1,96 dolara po kilogramu, što je duplo više u odnosu na smrznuto, a četiri puta više od svežeg povrća. Prerađeno povrće predstavlja proizvod sa dodatnom vrednošću. Neophodno je veće učešće prerađevina od povrća u izvozu. Na taj način bolje bi se koristili kapaciteti domaće industrije za preradu, radna snaga i ostvarila bi se veća profitabilnost izvoza.

Izvozni proizvodi trebalo bi da budu prilagođeni potrebama i zahtevima potrošača u pojedinim zemljama. Neophodan preduslov efikasnog izvoza jeste, pored ostalog, i kontinuirano istraživanje potreba i zahteva pojedinih segmenata tržišta; CEFTA, Evropska unija, Ruska Federacija. Takođe, neophodno je da prerađeno povrće bude prilagođeno standardima koji vladaju na tržištu u pogledu kvaliteta proizvoda, načina pakovanja, vrste ambalažnog materijala i sl. Neophodna je primena HACCP standarda – analiza opasnosti i kritične kontrolne tačke (HACCP – Hazard Analysis and Critical Control Point). Uvoznici iz Evropske unije neće poslovati sa preduzećima iz prehrambenog sektora koja ne poseduju navedeni sistem. Na tržištu Ruske Federacije neophodan je GOST–R standard.

U našoj zemlji postoje brojni industrijski kapaciteti za preradu voća i povrća: “Flora” Bečej, “Frikom” Beograd, “SL Takovo” Gornji Milanovac, “Jukom” Tavankut, “Higlo” Horgoš, “Nektar” Bačka Palanka, „Aretol“ Novi Sad, „Voćar Palanka“ Smederevska Palanka, „Zdravo organic“ Selenča i sl. Postoji veliki broj relativno manjih kapaciteta za preradu, koji su, u velikoj meri, tehnički i tehnološki inferiorni u odnosu na visoko razvijene zemlje. Zastarelost tehnologije i opreme u prerađivačkoj industriji čini limitirajući faktor u razvoju i proizvodnji novih proizvoda i proširenje asortimana prerađevina od povrća. Jedna od slabosti jeste i niska produktivnost rada, koja za posledicu ima relativno visoke cene prerađevina od povrća, što za posledicu ima nisku konkurentnost izvoza. Na međunarodnom tržištu postoji značajna konkurencija u domenu prerađevina od povrća u kojoj glavne uloge imaju kvalitet i cena.

Neophodno je pratiti i razvijati nove metode konzerviranja povrća i postupke koji se intenzivno usavršavaju: jonizirajuće zračenje, fotodinamička inaktivacija, mikrotalasni procesing (mikrotalasi i radiofrekvencije), zagrevanje i ultrazvuk, tretman hidrostatičkim pritiskom–visoki pritisak, zagrevanje elektrootpornim efektom i indukcijom, visokonaponske pulsne tehnike – pulsirajuće magnetsko polje i novi ambalažni materijali.

Može se zaključiti da postoji čitav niz problema koji se odnose na proizvodnju i izvoz povrća. Ovi nedostaci se mogu rešavati kontinuiranim radom kako samih proizvođača, asocijacija proizvođača, prerađivača uz adekvatnu podršku nauke, struke i institucija na državnom nivou u pogledu definisanja odgovarajućih mera agroekonomske politike. Izvoz povrća predstavlja bitan činilac razvoja ukupne povrtarske proizvodnje u Republici Srbiji.

Za agrotv.net: mr Mladen Pavlović, PSSS Beograd

Foto: Pexels


reklama