Pad svetskih cena poljoprivrednih proizvoda ne ugrožava samo prihode poljoprivrednika i ekonomsku stabilnost zemalja koje zavise od izvoza hrane i sirovina. Prema novoj analizi ekonomiste Antonija Ćikonea, takvi padovi mogu biti povezani i sa većim rizikom od izbijanja građanskih ratova.
Ćikone, profesor makroekonomije na Univerzitetu u Manhajmu, analizirao je podatke za 118 zemalja sa niskim i srednjim prihodima u periodu od 1957. do 2007. godine. Rezultati pokazuju da je pad svetskih cena poljoprivrednih proizvoda za jednu standardnu devijaciju bio povezan sa približno 30 odsto većim rizikom od izbijanja građanskog rata u odnosu na prosečan godišnji rizik od oko dva odsto. U podsaharskoj Africi povećanje rizika bilo je još izraženije i iznosilo je oko 45 odsto.
Prema istraživanju, ključni mehanizam nije bio rast cena hrane za potrošače, već pad prihoda poljoprivrednih proizvođača. Kada cene izvoznih poljoprivrednih proizvoda padaju, prihodi ruralnog stanovništva se smanjuju, što može povećati ekonomsku nesigurnost i olakšati mobilizaciju ljudi za oružane sukobe.
Efekat je bio posebno izražen u zemljama čiji se poljoprivredni izvoz uglavnom zasniva na komercijalnim kulturama poput kafe, kakaa i pamuka, kao i u siromašnijim državama i zemljama koje su neto izvoznici hrane.
Istraživanje se bavi i pitanjem zbog čega su ranije analize dolazile do drugačijih zaključaka. Ćikone navodi da način na koji se računaju indeksi cena može da prikrije stvarni uticaj promena svetskih cena. Kada se koriste indeksi sa nepromenljivim ponderima izvoznih proizvoda, veza između pada cena poljoprivrednih proizvoda i povećanog rizika od građanskog rata postaje statistički vidljiva.
Analiza, međutim, ne znači da svaki pad cena poljoprivrednih proizvoda vodi ka političkoj nestabilnosti. Reč je o statističkoj vezi utvrđenoj na istorijskim podacima, pri čemu je efekat bio izraženiji u siromašnijim zemljama i regionima koji su snažno zavisili od poljoprivrede.
Zanimljivo je i to što podaci korišćeni u istraživanju završavaju 2007. godine. Autor navodi da su se svetske cene poljoprivrednih proizvoda i nakon toga značajno menjale, dok su prihodi u podsaharskoj Africi u međuvremenu porasli. Zbog toga ostaje otvoreno pitanje da li je ista veza između cena poljoprivrednih proizvoda i rizika od građanskog rata prisutna i u novijem periodu.
Istraživanje tako pokazuje da cena poljoprivrednog proizvoda nije samo pitanje prihoda proizvođača i trgovinskog bilansa. U siromašnijim i od poljoprivrede zavisnim ekonomijama, veliki pad prihoda ruralnog stanovništva može imati mnogo šire društvene posledice.
Foto: ChatGPT/Agro TV